Среда, 18 Ноября 2026
Объявления: #

Получаете ли Вы государственные услуги посредством портала Электронного Правительства?

Да
Нет


Результаты
Другие опросы

Всего проголосовало: 9

 Методическая работа

Влияние культуры поведения педагога на формирование личности ребёнка

Категория: Методическая работа
Дата: 03.11.2025
Просмотры: 31 Печать страницы

К.К. Джунусова

 

Педагогтың өзін-өзі ұстау мәдениетінің баланың тұлғалық қасиетіне әсері

Кіріспе

Бала – өмірдің жалғасы, елдің ертеңі. Сол ертеңнің жарқын, өнегелі болып өсуі көбіне ұстаздың жүріс-тұрысына, сөзі мен ісіне, өзін-өзі ұстау мәдениетіне байланысты. Педагогтың өзін-өзі ұстау мәдениеті – бұл жай ғана сыртқы сыпайылық немесе мінез емес, ол – мұғалімнің ішкі дүниесінің көрінісі, кәсіби әдеп пен рухани парасаттың бірлігі.

Ұлы Абай атамыз айтқандай:

«Адамның адамшылығы – жақсы ұстаздан»,
деген сөз – педагог тұлғасының тәрбиелік ықпалының маңызын терең көрсетеді.

Бүгінгі таңда педагог – білім көзі ғана емес, ол – баланың өмірге көзқарасын, мінез-құлқын, адами болмысын қалыптастыратын тұлға. Сондықтан педагогтың өзін-өзі ұстау мәдениеті – оның кәсіби шеберлігінің басты өлшемі.

 

Негізгі бөлім

1. Өзін-өзі ұстау мәдениеті – педагогтың ішкі әлемінің көрінісі

Өзін-өзі ұстау мәдениеті дегеніміз – педагогтың сөйлеу мәнері, дауыс ырғағы, жүріс-тұрысы, эмоциясын бақылауы, киім киісі мен қарым-қатынас әдебі сияқты кешенді қасиеттер жиынтығы.
Мәдениетті ұстаз сабырлы, байыпты, әр жағдайға ақылмен қарай біледі.

Ыбырай Алтынсарин:

«Мұғалім – мектептің жүрегі»,
– деп бекер айтпаған. Өйткені ұстаз бойындағы мәдениет пен әдеп – мектептегі рухани ахуалдың басты көрсеткіші.

Педагогтың өз-өзін ұстай білуі – оқушының санасында құрмет сезімін оятады. Оның бір ғана сабырлы қимылы немесе жылы сөзі кейде жүз сөзден артық әсер етеді.

2. Педагог мінезі – бала мінезінің айнасы

Бала – еліктегіш, ол ұстазының әрбір ісін байқай отырып, бейсаналы түрде соны қайталайды. Егер педагог өз эмоциясын тежей білсе, бала да ұстамдылыққа үйренеді. Егер ол әділ болса, бала да әділеттілікті бағалайды.

Ахмет Байтұрсынұлы:

«Мектептің жаны – мұғалім. Мұғалім қандай болса, мектебі де сондай»,
– деп ұстаздың тұлғалық беделін жоғары бағалаған.

Сондықтан педагогтың өзін-өзі ұстауы – тәрбие процесінің басты тетігі. Сабақ үстінде немесе өмірлік жағдайда ұстаздың мәдениетті сөзі, дауысын көтермей сөйлей білуі, әр баламен жеке сыйластық қатынас орната алуы – баланың бойында сенім мен еркіндік сезімін қалыптастырады.

3. Өзін-өзі ұстау мәдениетінің бала тұлғасына әсер ету бағыттары

Педагогтың өзін-өзі ұстау мәдениеті арқылы балада бірқатар маңызды тұлғалық сапалар дамиды:

  1. Мейірімділік пен адамгершілік.
    Ұстаздың жылы жүзінен, шынайы қамқорлығынан бала өзіне деген сүйіспеншілікті сезінеді. Бұл – оның жан дүниесін ашады.
  2. Жауапкершілік пен адалдық.
    Әділ ұстаздың әрекеті арқылы бала әділ болуды үйренеді. Ол өз ісіне жауапкершілікпен қарауды меңгереді.
  3. Сабыр мен төзімділік.
    Сабырлы ұстаз – баланың ішкі тұрақтылығының кепілі. Балалар эмоциясын бақылауды, өз ойын мәдени түрде жеткізуді үйренеді.
  4. Өзін-өзі бағалау мен сенім.
    Ұстаздың сенім білдіруі – баланың өзіне сенім ұялатудың ең тиімді жолы.

Мағжан Жұмабаев өзінің «Педагогика» еңбегінде:

«Мұғалім – балаға тек білім беруші емес, ол – баланың мінезін, ақылын, жанын тәрбие етуші», – деп жазған.
Бұл ой педагогтың мәдени рөлін айқын сипаттайды. Мұғалімнің жүріс-тұрысы, сөйлеген сөзі, тіпті эмоциялық реакциясы – бәрі баланың ішкі әлеміне әсер етеді.

4. Қазіргі заман педагогының мәдени бейнесі

Қазіргі қоғамда ұстаз бейнесі бұрынғыдан да күрделі міндет атқарады. Бүгінгі бала – ақпараттық кеңістікте өсіп келеді. Ол білімді интернеттен ала алады, бірақ тәрбиені, адами жылулықты, мінез үлгісін тек ұстаздан көреді.

Сондықтан педагог өз мәдениетін үнемі жетілдіріп отыруы керек. Ол үшін:

  • кәсіби этика нормаларын сақтау;
  • сөйлеу мәдениетін дамыту;
  • балалармен тең дәрежеде сөйлесіп, әрқайсысына құрметпен қарау;
  • эмоцияны басқару дағдысын жетілдіру;
  • сыртқы келбетті ұқыпты, сымбатты ұстау – бәрі өзін-өзі ұстау мәдениетінің құрамдас бөлігі.

Шәкәрім Құдайбердіұлы:

«Адамдық борышың – халқыңа еңбек қыл»,
– деген. Ұстаздың өзін-өзі ұстау мәдениеті де – сол еңбектің бір көрінісі. Себебі ұстаз тек білім емес, мінез тәрбиелейді, ал мінез – ел болашағының негізі.

5. Ұжымдық мәдениет пен педагогтың тұлғалық беделі

Педагог ұжымы – мұғалім мәдениетінің айнасы. Өзін-өзі ұстауы жоғары педагог ұжымда жағымды психологиялық ахуал қалыптастырады.
Мұндай ортада балалар да өзара сыйластыққа, тәртіпке, ұйымшылдыққа үйренеді.

В.А.Сухомлинскийдің сөзімен айтсақ:

«Мұғалімнің мәдениеті мен мінезі – баланың рухани өмірінің ең нәзік тұтқасы».
Демек, ұстаз мәдениеті – тәрбие мен білім берудің басты қозғаушы күші.

 

 

Қорытынды

Педагогтың өзін-өзі ұстау мәдениеті – баланың тұлғалық дамуының іргетасы.
Педгогтың сабырлы сөзі – тәрбие құралы, мейірімді жүрегі – балаға сенім, ал әділ шешімі – үлгі.
Педагог мәдениетінің әр бөлшегі – шәкірттің болашақ мінезінің сәулесі.

Ұлы Абай:

«Адам баласын сүй, бауырым деп», –
деп адамгершілікке үндесе, педагог сол сүйіспеншілікті іс жүзінде көрсететін тұлға.

Мәдениетті ұстаз – тек білім бермейді, ол баланың рухани әлеміне жарық түсіреді.
Бала ұстазынан көрген өнегені өмір бойы бойтұмарындай сақтайды.

Сондықтан әр педагог өз-өзіне сұрақ қоя білуі керек:

«Менің мінезім, сөзім, ісім – баланың болашағына қандай із қалдырады?»

Жауабы айқын:
Егер ұстаз мәдениетті болса – ұлт мәдениетті болады.
Егер ұстаз сабырлы болса – қоғам тыныш болады.
Егер ұстаз әділ болса – болашақ адал болады.

 

Қорытынды ой:

«Ұстаздық – ұлы іс, ал өзін-өзі ұстай білу – ұстаздықтың ең биік мәдениеті.
Мәдениетті ұстаздан – парасатты ұрпақ туады.»

 

Дизайн и разработка сайта от компании «Licon».
Создано на платформе Alison CMS © 2011-2026. Авторские права защищены законодательством Республики Казахстан.